Exploring Collecting Histories: Cataloguing And Provenance For The Islamic Manuscripts Collection At The University Of Michigan Library - Evyn Kropf - (28.05.2025)

FSMVÜ Yazma Eserler Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından düzenlenen “Güncel Kodikoloji Çalışmaları” kapsamında gerçekleştirilen programda, Michigan Üniversitesi Orta Doğu ve Kuzey Afrika Çalışmaları ile Dinî Çalışmalar Bölümü Kütüphanecisi Evyn Kropf, “Exploring Collecting Histories: Cataloguing and Provenance for the Islamic Manuscripts Collection at the University of Michigan Library” başlıklı bir sunum yapmıştır. Program, 28 Mayıs 2025 Çarşamba günü saat 21.00’de çevrim içi olarak gerçekleştirilmiş olup moderatörlüğünü Samet Budak üstlenmiştir.

Sunumda, İslam yazmaları koleksiyonlarının oluşum süreçleri, kataloglama faaliyetleri ve nereden geldiklerine dair araştırmaları çok yönlü bir bakış açısıyla ele alınmıştır. Yazma eserlerin yalnızca içerikleriyle değil üretim, dolaşım ve kullanım süreçleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu doğrultuda istinsah kayıtları, müstensih bilgileri, tarih ve yer verileri, tashihler, derkenarlar, temellük kayıtları, vakıf mühürleri ve koleksiyon damgaları gibi unsurların metnin tarihsel serüvenini ortaya koymadaki önemi üzerinde durulmuştur. Ayrıca cilt, yazı türü, sayfa düzeni ve onarım izleri gibi fiziksel özelliklerin de kodikolojik incelemede belirleyici olduğu ifade edilmiştir.

Michigan Üniversitesi İslam yazmaları koleksiyonunun oluşumu ise büyük ölçüde 20. yüzyılın ilk yarısındaki satın alımlar, bağışlar ve kurumsal transferler çerçevesinde şekillenmiştir. Abdülhamid, Yahuda, McGregor ve Tiflis koleksiyonları bu yapının temel bileşenleri arasında yer almakta; koleksiyon Arapça, Farsça ve Osmanlı Türkçesi başta olmak üzere farklı dillerde ve dinî ilimlerden edebiyata, astronomiden tıbba uzanan geniş bir konu çeşitliliğini içermektedir.

Sunumda ayrıca Gümüşhânevî vakfına ait yazmalar örneği üzerinden, yazma eserlerin farklı koleksiyonlardan temin edilerek bir araya getirildiği ve bu durumun çok yönlü bir dolaşım ağına işaret ettiği vurgulanmıştır. Bu bağlamda temellük kayıtları üzerinden yürütülen araştırmaların, yazmaların el değiştirme süreçlerini ortaya koymanın ötesinde, onların kültürel ve entelektüel dolaşımını anlamada önemli bir rol oynadığı vurgulanmıştır.

Son olarak kataloglama faaliyetlerinin yalnızca teknik bir kayıt süreci olmadığı aksine yazmaların tarihsel bağlamını, dolaşımını ve kullanım biçimlerini ortaya koyan bütüncül bir kodikolojik yaklaşım gerektirdiği belirtilmiştir. Dijital kataloglar, açık erişim imkânları ve disiplinler arası çalışmaların bu alandaki araştırmaları daha erişilebilir ve sürdürülebilir hâle getirdiği vurgulanmıştır.

Metin: Dilek Uysal