Nizâmî-yi Gencevî’nin Mahzenü’l-Esrâr Adlı Mesnevisinin Nüshaları (03.12.2025)

FSMVÜ Yazma Eserler Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından düzenlenen “Kitap Kültürü Konuşmaları” kapsamında gerçekleştirilen program, Kadir Turgut moderatörlüğünde yapılmıştır. Programda Somay Özlem İldeş Kurt, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü bünyesinde hazırladığı “Nizâmî-yi Gencevî’nin Mahzenü’l-Esrâr Adlı Mesnevisinin Nüshaları” başlıklı yüksek lisans tezinden hareketle bir sunum gerçekleştirmiştir.

Sunumda, Fars edebiyatında “Hamse” türünün ilk ve en önemli örneklerinden biri olan Nizâmî-yi Gencevî’nin Mahzenü’l-Esrâr adlı eserinin dünya kütüphanelerinde bulunan yazma nüshaları ele alınmıştır. Çalışmada, eserin yalnızca edebî ve tasavvufî içeriği değil, aynı zamanda farklı coğrafyalarda nasıl istinsah edilip korunduğu da incelenmiştir.

Çalışma kapsamında nüshalar, bulundukları ülke ve kütüphanelere göre alfabetik olarak tasnif edilmiş, her bir nüshanın fiziksel özellikleri, yazı türleri (nestalik, nesih vb.), tezyinat unsurları ve kuyûdât bilgileri ayrıntılı biçimde değerlendirilmiştir.

Sunumda ayrıca, özellikle Timurlu ve Safevî dönemlerine ait nüshaların sanatsal değeri üzerinde durulmuş; bu yazmalarda yer alan minyatürlerin dönemin estetik anlayışını ve kitap sanatlarındaki gelişmişliği yansıttığı belirtilmiştir. Eserin, yalnızca bir edebî metin olarak değil; hattat, müzehhip ve nakkaşların ortak emeğiyle ortaya çıkan bir sanat nesnesi olarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Sonuç olarak çalışmada, Mahzenü’l-Esrâr’ın tarihsel süreçteki yayılımı somut verilerle ortaya konulmuş; farklı kütüphanelerdeki nüshaların dökümü yapılarak Fars dili ve edebiyatı araştırmacıları ile kitap sanatları alanında çalışanlar için önemli bir başvuru kaynağı sunulduğu ifade edilmiştir.

Metin: Dilek Uysal