XIX. Yüzyıl Seyahatnamelerine Göre Osmanlı Kitap Kültürü ve Kütüphaneler, Nafiye Nihan Yıldız (08.04.2026)

FSMVÜ Yazma Eserler Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından “Kitap Kültürü Konuşmaları” kapsamında gerçekleştirilen programda Nihan Yıldız, XIX. Yüzyıl Seyahatnamelerine Göre Osmanlı Kitap Kültürü ve Kütüphaneler başlıklı çalışmasını merkeze alan bir konuşma yapmıştır. Programın moderatörlüğünü Zeynep Tarım üstlenmiştir. Konuşmada, XIX. yüzyılda Osmanlı kitap kültürü ve kütüphanelerinin seyahatnameler üzerinden nasıl değerlendirildiği ele alınmıştır.

Nihan Yıldız, bu dönemde Osmanlı’da hem geleneksel bilgi kaynaklarının korunduğunu hem de modern bilginin üretildiğini vurgulamıştır. Bilgi kaynaklarının yönetici sınıf ile toplum arasında farklılaşması, Osmanlı bilgi örgütlenmesini şekillendirmiştir. Saray ve resmî kütüphanelerin yanı sıra; halk kütüphaneleri, gayrimüslimlere ait manastır ve patriklik kütüphaneleri, şahsî kütüphaneler ile modern bilimlere yönelik ihtisas kütüphaneleri de önemli bilgi merkezleri arasında yer almıştır.

Konuşmanın devamında, seyahatnamelerin Osmanlı kitap kültürü ve kütüphanelerine dair önemli gözlemler sunduğu belirtilmiştir. Batılı seyyah ve müsteşriklerin Osmanlı’daki kütüphaneler, kitap üretimi ve bilgi kaynaklarına yoğun ilgi gösterdikleri, özellikle saray kütüphanesinin Batı dünyasında merak uyandırdığı ifade edilmiştir. Ayrıca halk, manastır, patriklik ve şahsî kütüphaneler Osmanlı bilgi dünyasının çeşitliliğini yansıtan unsurlar olarak değerlendirilmiştir.

Sunumda kitap üretimi ve ticareti de ele alınmış; matbaalar aracılığıyla modern bilginin üretildiği, buna karşılık geleneksel bilgilerin el yazması yoluyla çoğaltılmaya devam ettiği belirtilmiştir. Osmanlı’daki kitap ticaretinin, Doğu ve Batı dünyası arasındaki entelektüel ilişkilerde önemli bir rol oynadığı vurgulanmıştır.

Konuşmanın ilerleyen bölümlerinde, Batılı seyyahların Osmanlı’dan kitap ve bilgi toplayarak Avrupa’ya taşıdıkları ve bunun Batı’da Şarkiyat çalışmalarının gelişimine katkı sağladığı ifade edilmiştir. Buna karşılık, Batı’dan Doğu’ya yönelen bilgi akışının çoğu zaman misyonerlik faaliyetleriyle bağlantılı olduğu dile getirilmiştir.

Programın sonunda, Osmanlı kitap kültürü ve kütüphanelerinin bilgi üretimi ve aktarımı açısından taşıdığı önem vurgulanmış bu alanda yapılacak çalışmaların gerekliliği ifade edilerek sunum, katılımcıların soru ve katkılarıyla sona ermiştir.

Metin: Dilek Uysal