الاستثمار الأمثل لطباق السماع في مباحث علم المخطوطات: منصة طباق السماع أنموذجً- Said Aljoumani (19.11.2025)

FSMVÜ Yazma Eserler Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından düzenlenen “Güncel Kodikoloji Çalışmaları” kapsamında gerçekleştirilen programda, Universität Hamburg’dan Said Aljoumani, “الاستثمار الأمثل لطباق السماع في مباحث علم المخطوطات: منصة طباق السماع أنموذجًا” başlıklı bir sunum yapmıştır. Program, 19 Kasım 2025 Çarşamba günü saat 20.00’de çevrim içi olarak gerçekleştirilmiş olup moderatörlüğünü YUAM’ın Yönetim Kurulu Üyelerinden M. Fatih Kaya üstlenmiştir.

Sunumda, İslam yazma kültüründe önemli bir yer tutan semâʿ kayıtları ve “tabakâtü’s-semâʿ” uygulamaları ele alınmış; bu kayıtların metinlerin hocadan talebeye aktarımını belgeleyen temel unsurlar olduğu vurgulanmıştır. Okuma meclisleri sırasında metnin yüksek sesle okunmasıyla oluşan bu kayıtların, okuma meclislerinde bulunan kişilere metni öğretme yetisi kazandırdığı ifade edilmiştir.

Konuşmada ayrıca, sema kayıtlarının içerdiği verilerin çeşitliliğine dikkat çekilmiştir. Bu kayıtlarda hoca ve talebe isimleri, okuma tarihleri ve mekânları gibi bilgilerin yanı sıra okuyucu, kaydı yazan kişi ve eser sahibi gibi unsurların da yer alabildiği, hatta kimi zaman gündelik hayata dair beklenmedik ayrıntıların da kaydedildiği belirtilmiştir. Bu yönüyle söz konusu kayıtların, özellikle sosyal, kültürel ve entelektüel tarih araştırmaları için zengin bir veri kaynağı sunduğu dile getirilmiştir.

Sunumda, bu belgelerin büyük ölçüde hadis ilmiyle ilişkili olduğu, coğrafi olarak özellikle Şam bölgesinde yoğunlaştığı ve belirli tarih aralıklarında kümelendiği de ifade edilmiştir. Bununla birlikte, bu yoğunlaşmanın hem mevcut koleksiyonların yapısıyla hem de tarihsel bilgi aktarım pratikleriyle ilişkili olabileceği değerlendirilmiştir.

Konuşmanın devamında, bu tür kayıtların dünya genelinde dağınık hâlde bulunması sebebiyle bugüne kadar sınırlı ölçüde incelendiği belirtilmiş bu alandaki verilerin sistematik biçimde bir araya getirilmesinin gerekliliği vurgulanmıştır. Bu doğrultuda yürütülen çalışmaların, İslam yazma kültürünün dolaşım ağlarını ve bilgi aktarım süreçlerini daha iyi anlamaya katkı sağlayacağı ifade edilmiştir.

Metin: Dilek Uysal