Vakıf Kayıtları Öğrenci Sempozyumu
Vakıf kayıtları, yazma eserlerin mülkiyetini, vakfedilme şartlarını ve kullanım biçimlerini belgeleyen önemli tarihî kayıtlardır. Bu kayıtlar, eserin kim tarafından, hangi amaçla ve hangi kurumlara vakfedildiğini de ortaya koyar. FSMVÜ Yazma Eserler Uygulama ve Araştırma Merkezi, her sene düzenlediği ve yazma eser kültürünün farklı konularına odaklanan atölyelerinden bu yıl vakıf kayıtları alanına odaklanmış; 2025 yılında ilkini gerçekleştirdiği öğrenci sempozyumunun bu yıl ikincisini düzenleyerek bu alanda çalışan genç araştırmacılara önemli bir fırsat sunmuştur. 28 Mart 2026 tarihinde FSMVÜ Yazma Eserler Uygulama ve Araştırma Merkezinin ev sahipliğinde Ayasofya Yerleşkesi’nde düzenlenen “Vakıf Kayıtları Öğrenci Sempozyumu”, öğrenciler, araştırmacılar ve akademisyenler tarafından yoğun ilgiyle takip edilmiştir.
FSMVÜ Yazma Eserler Merkezinin 2025–2026 eğitim-öğretim yılı içerisinde düzenlediği Vakıf Kayıtları Atölyesi kapsamında gerçekleştirilen Vakıf Kayıtları Öğrenci Sempozyumu, yazma eserlerdeki vakıf kayıtlarına dair edinilen birikimin paylaşılmasına imkân sağlamıştır. 17 haftalık yoğun bir atölye programı süresince vakıf kayıtları hakkında kapsamlı bilgi edinen ve çoğunluğu lisansüstü düzeydeki öğrencilerden oluşan katılımcılar, tebliğlerini büyük bir titizlikle hazırlamışlardır.
Sempozyum kapsamında sunulan tebliğlerde, vakıf kayıtları yazma eserlerdeki vakıf şartları, vâkıf profilleri ve kayıt türleri açısından ele alınmış; bu çerçevede eserlerin vakfedilme biçimleri ile vakıf kayıtlarının metin yapısına yansıyan yönleri de incelenmiştir.
1. Oturum
Sempozyumun ilk oturumu Kadir Turgut moderatörlüğünde gerçekleştirildi. Oturumun ilk sunumunda Ümit Vural, Galata Mevlevihanesi Kütüphanesi’ni vakıf kayıtları açısından inceledi. TÜYEK Portal üzerinden Galata Mevlevihanesi, Halet Efendi ve Halet Efendi Ek koleksiyonlarını stratigrafik bir yaklaşımla ele alan Vural, vakıf kayıtları aracılığıyla çok katmanlı bir inceleme sundu. Araştırmasında vâkıfların sosyal ve mesleki kimlikleri, eserlerin muhtevası ve kütüphanenin fiziksel bütünlüğündeki değişimler gibi çeşitli cephelere odaklandı.
Oturumun ikinci sunumunda Büşra Ordulu Karaman, Cami Kütüphanelerini vakıf kütüphanesi olmaları bakımından inceledi. Uşak Cami-i Kebir Kütüphanesi’ni örneklem olarak kullanan Karaman; söz konusu kütüphanenin vakıf şartları, vâkıf profilleri ve hitap ettiği okuyucu kitlesi gibi çeşitli yönlerine odaklandı. Vakıf kayıtlarının tarih yazımında önemine dikkat çektikten sonra sunumunu sonlandırdı.
2. Oturum
Sempozyumun ikinci oturumu Mehmet Arıkan’ın moderatörlüğünde gerçekleştirildi. Oturumun ilk sunumunda Sadet Kübra Sezgin; Molla Hüsrev’in kendi eseri olan Gurerü’l-Ahkâm’a yazdığı Dürerü’l-Hükkâm isimli şerhin nüshaları üzerine yaptığı çalışmayı sundu. Sezgin öncelikle, Osmanlı hukuk sisteminde merkezi bir yere sahip olan eserden ve müellifinden bahsetti. Yöntem olarak TÜYEK Portal üzerinden yaptığı taraması sonucunda tespit ettiği nüshaları barındırdığı vakıf kayıtları açısından incelediğini ifade etti. Birçok farklı kütüphane ve koleksiyonda bulunan nüshaların vakıf kayıtları incelendiğinde nasıl bir sonuca varıldığını dinleyicilerle paylaştı.
Oturumun ikinci sunumunda Hediye Şen, Şerhu'l-Mülahhas fi'l-Hey'e isimli astronomi eserinin nüshalarını vakıf kayıtları açısından incelediği çalışmasını paylaştı. TÜYEK Portal üzerinden yaptığı tarama sonucunda tespit ettiği 180 nüshanın örneklemi oluşturduğu çalışmasında, 180 nüshadan kaçında vakıf kaydı bulunduğunu ifade etti. Vakıf kayıtlarını farklı değişkenler açısından inceledi. Birçok farklı koleksiyonda bulunan nüshaların, Türkiye’nin birçok farklı şehrindeki çeşitli mekanlara farklı sosyal statü sahibi şahıslar tarafından vakfedildiğini ifade edip bu unsurları ayrıca irdeledi. “Osmanlı dünyasında bu eseri kim, hangi amaçla, nereye vakfetmiştir?” araştırma sorusunu oluşturduğu çalışmasında ulaştığı özgün bulgulardan bahsettikten sonra sunumunu bitirdi.
Oturumun üçüncü ve son oturumunda Ceyda Vatansever, yürüttüğü yüksek lisans tez çalışmasıyla alakalı olarak gerçekleştirdiği araştırmasında Katip Çelebi’nin eserlerinin yazma nüshalarını barındırdıkları vakıf kayıtları açısından inceledi. Katip Çelebi’nin 12 farklı eserinin toplam 117 nüshası üzerinden yürüttüğü araştırmasında, eserlerin nüshalarını vakfedildiği mekanlar, vâkıf profilleri ve ünlü şahıslar açısından analiz etti. Son olarak bütün eserleri toplu olarak karşılaştırıp sunumunu sonlandırdı.
3. Oturum
Mustakim Arıcı’nın moderatörlüğünde gerçekleştirilen üçüncü oturumun ilk sunumunda Elif Solmaz, vakıf kayıtlarında istisnai bir uygulama olarak tek bir nüshada birden fazla vakıf kaydı bulunması olgusunu inceledi. Dinamik bir özellik sergileyen yazma eserlerin birden fazla vakıf kaydı içermesinin neye işaret ettiğini ve bu istisnai uygulamanın sebeplerinin ne olabileceğini tartıştı. Ayrıca bulduğu örnek nüshaları dinleyicilerle paylaştı.
İkinci sunumda Havva Nur Zor, Samsun İl Halk Kütüphanesi’ndeki 1742 nüshanın vakıf kayıtlarını birçok farklı cepheden inceledi. Vakıf kayıtlarının içeriklerini, işlevlerini, muhafaza şartlarını, tahsis şartlarını, istifade şartlarını ve caydırıcı şartlarını sunan Zor; sunumu boyunca öne çıkan örnekleri dinleyicilerle paylaştı.
Üçüncü oturumun üçüncü ve son sunumunda Nuray Sarman, Fetâvâ-yı Yahya Efendi eserinin nüshalarını vakıf kayıtları açısından inceledi. Tespit ettiği 146 nüshanın kaçında vakıf kaydı bulunduğunu ve bu kayıtların vakıf kaydı, vakıf mührü ve vakıf kaydıyla beraber vakıf mührü şeklinde farklı görünümlerini açıkladı. Öne çıkan örnekleri dinleyicilerle paylaşmanın yanında vâkıf ve mevkûfun leh profillerini inceledi.
4. Oturum
Şeyma Benli’nin moderatörlüğünde gerçekleştirilen dördüncü oturumun ilk sunumunda Ebrar Reyhan Karakuş, Latin yazma eserlerinde görülen bağış kayıtlarını, İslam yazma eser geleneğindeki vakıf kayıtlarıyla karşılaştırdı. Sunumunda öncelikle Latin dünyasında kitap bağışının ne anlam ifade ettiğini tarihsel bir çerçeve içinde anlattı. Sunumunun asıl odak noktasında Latin bağışçıların sosyokültürel profilleri, bağış mekanları, bağış kayıtlarındaki dua/beddualar ve şartları inceledi ve bütün bu unsurları İslam yazma eser kültürüyle karşılaştırdı.
İkinci sunumda Emirhan Kapdan, Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam dünyasındaki yazma eser vakıf kayıtlarındaki dua ve bedduaları karşılaştırmalı olarak analiz etti. Her bir semavi dinin vakıf kayıtlarının içerdiği dua/bedduaları örnekleriyle gösterip unsurların dinî olarak ne anlam ifade ettiğini açıkladı. Sünni ve Şii dünyasındaki vakıf kayıtlarında görülen vurgu farkına dikkat çekti.
Dördüncü oturumun son sunumunda Hatice Kübra Çalım vakıf kayıtlarını edebi yönden inceledi. Örneklem olarak aldığı Denizli Koleksiyonundaki yazma nüshaların vakıf kayıtlarını analiz eden Çalım, önce klasik Türk edebiyatı dahilindeki mensur edebiyatın başlıca unsurlarını açıkladı. Sonrasında bu edebi unsurların vakıf kayıtlarındaki görünümlerini örnekleriyle beraber dinleyicilerle paylaştı.
Değerlendirme Oturumu
Sempozyumun değerlendirme oturumu, önceki oturumlarda moderatörlük yapan Mustakim Arıcı, Şeyma Benli, Mehmet Arıkan ve Kadir Turgut tarafından gerçekleştirildi. Hocalar atölye sonunda öğrenci sempozyumu düzenlemenin tahmin ettiklerinden daha verimli geçtiğini ifade ettiler. Ayrıca atölye katılımcılarına has bir öğrenci sempozyumu olmasının, ilk tebliğ sunma tecrübesi için ideal bir ortam sunduğunu eklediler. Öğrenci sempozyumu olması dolayısıyla görülen bazı metodolojik hataların görmezden gelinebileceğini söylediler. Gelecek senelerde gerçekleştirilecek öğrenci sempozyumlarında tebliğ sunacaklara danışmanlık yapılmasının bu yönden geliştirici olacağını ifade ettiler. Hem bu sempozyumda hem de gelecek öğrenci sempozyumlarında sunulan tebliğlerin makale yayınına dönüştürülmesi gerektiğinin de altını çizdiler.
Metin: Numan Sabit Karali
